Aşil Tendon Sorunları
Aşil tendonu nedir?

Aşil tendonu baldırın arkasında bulunan iki büyük kasın (gastrokinemius – soleus) kirişlerinin birleşmesinden oluşan vücuttaki en kalın ve en güçlü tendondur. Bu tendon topuk kemiğinin (kalkaneus) arka bölümündeki çıkıntıya yapışmaktadır. Aşil tendonunun ana görevi baldırın arkasındaki kasların gücünü topuk kemiği aracılığı ile ayağa aktarmaktır. Bu kaslar kasıldığında bu tendon gerilir ve ayak bileği aşağı yönde bükülür. Bu tendonun ayakucunda yükselme ve yürüme esnasında önemli fonksiyonları vardır.

Aşil tendonu ile ilgili sorunlar nelerdir?

Özellikle zıplama ve koşma esnasında baldırın arkasındaki kaslar kasıldığında aşil tendonu üzerinde muazzam bir çekme kuvveti oluşmaktadır. Bazı hareketlerde bu çekme kuvveti 300 kg’ın üzerine çıkabilmektedir. Bu nedenle aşil tendonu bu kuvvetlere dayanabilmek üzere vücuttaki en güçlü tendondur. Ancak bazı hastalarda aşil tendonu bu kuvvetlere dayanamaz ve çeşitli sorunlar ortaya çıkar.

Aşil tendon kopması

Aşil tendonu yüksek çekme kuvvetlerine dayanabilen güçlü bir tendondur. Ancak tendonun topuk kemiğine yapışma yerinde ya da kendisinde bazı bozukluklar meydana geldiğinde tendonda yırtılma ve kopma görülebilmektedir. Aşil tendonu çoğunlukla spor yaparken, koşma ve zıplama esnasında kopar. Hastalar aşil tendon kopması sonrası ayak bilek arkasında yırtılma tarzında bir ağrı hisseder. Hatta bazı hastalar ayak bileğinin arkasından kopma sesini duyduklarını anlatırlar. Kopma sonrası hastalar yürümekte, koşmakta ve merdiven çıkmakta zorlanırlar. Bazı hastalarda ciddi ağrı meydana gelmediği için bu hastalar durumu fazla önemsemezler bu nedenle doktora geç başvururlar. Halbuki aşil kopmalarının neredeyse tamamı cerrahi olarak tedavi edilir ve cerrahideki geçikmeler kötü fonksiyonel sonuçlara neden olabilir. Aşil tendon kopmalarının erken döneminde kapalı ya da minimal invaziv yöntemlerle tendon onarılabilmektedir. Ancak tanı ve tedavi gecikirse daha büyük açık ameliyatların yapılması gerekmektedir. Bu nedenle hastaların benzer yakınmaları olması durumunda derhal doktora başvurması gerekmektedir.

Aşil tendon onarımından sonra cerrahi tespiti korumak amacı ile 4 ila 8 hafta arasında değişen süre ile alçı, atel ya da yürüme botu gibi sabitleyiciler uygulanmaktadır. Hastalar genellikle bu süre sonrasında kısmi olarak ayak üzerine yük vermeye başlarlar. Ameliyattan yaklaşık 3 ay sonra hastalar herhangi bir destek kullanmadan yürüyebilirler. Aşil tendon onarımı sonrası hastaların büyük bir kısmında ayak bilekte sertlik ve hareket kısıtlılığı görülür. Bu durumu ortadan kaldırmak için ameliyattan sonraki 6. Haftada alçı çıkarıldıktan sonra fizik tedavi başlanır.

Aşil tendinopatisi

Aşil tendonu kabaca iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm baldır kaslarından topuk kemiğine kadar olan yaklaşık 8 santimetrelik bölüm, ikinci kısım ise tendonun topuk kemiğine yapıştığı uç bölümdür. Aşırı zorlama, uzun süre ayakta kalma, egzersiz programlarında artış gibi durumlar sonrasında tendonun her iki bölgesinde de yapısal bozulmalar meydana gelebilmektedir. Özellikle romatizmal hastalığı olanlarda aşil tendon sorunları daha sık görülmektedir. Bazen topuk kemiğinin arka köşesinde kemik büyümesi (Haglund deformitesi) meydana gelerek tendonu rahatsız edebilir. Bu hastalarda özellikle topuğun arkasında bir şişlik görülür. Bazende “tendinosis” olarak adlandırılan tendon bozukluğunda tendonun üzerinde şişlik ve tendonda kalınlaşma görülebilmektedir.

Aşil tendon hastalıkları erken dönemde egzersiz, ilaç tedavisi, Ultrason eşliğinde TZP (Trombositten zengin plazma) enjeksiyonu ve ESWT (Ekstrakorporeal şok dalga tedavisi) yöntemleri ile tedavi edilmektedir. Tedavi gecikirse bu bozukluklar tendon yırtık ve kopmalarına kadar ilerleyebilmektedir. İlerlemiş hastalığı olanlarda genellikle cerrahi tedaviler uygulanmaktadır. Tendonun orta bölümünde oluşan hastalık durumunda sorunlu dokular çıkarılır ve tendon onarılır. Eğer hastalıklı dokular tendonun %50 sinden daha fazla ise bu bölgede tendon başka dokular ile güçlendirilmeli ya da tendon transferi uygulanmalıdır.

Tendonun kemiğe yapıştığı noktada meydana gelen bozukluklarda eğer kemik yapısında sorun varsa (Haglund deformitesi) bu kemiğin cerrahi olarak ortedan kaldırılması gerekmektedir. Buna ek olarak tendonun kemiğe yapıştığı noktada ileri derecede bozulma varsa bu bölge cerrahi olarak temizlenir ve tendon iplikli vidalar (anchor) yardımı ile kemiğe tespit edilir. Yine büyük oranda tendon kaybı varsa başka bir tendonun kemiğe transferi uygulanır.

Aşil tendinosis ameliyatlarından sonra takip hastaya göre değişse de genellikle aşil tendon kopmasındaki gibidir.

Retrokalkaneal Bursit

Aşil tendonu ile topuk kemiği arasında kemik – tendon temasını engelleyen ve destek sağlayan bir yumuşak doku yapısı bulunmaktadır. Bu yapı “retrokalkaneal bursa” olarak adlandırılmıştır. Bu dokuda bozukluklar meydana geldiğinde şişip kalınlaşır ve boyutları büyüyerek ve ağrıya neden olur. Bu hastalıkta ilk aşamada ilaç tedavisi, ayakkabı değişiklikleri, egzersiz ve ultrason eşliğinde enjeksiyon yöntemleri ile tedavi uygulanır. Bu tedavilerden fayda görmeyen dirençli hastalık durumunda kapalı artroskopik cerrahi ameliyatı ile bu dokunun bir kısmı bölgeden temizlenerek rahatlama sağlanır.

Özetle…

Aşil tendonu ayak bilek ve yürüme fonksiyonlarının devam ettirilebilmesi için gereken önemli bir dokudur. Aşil tendon sorunları erken dönemde cerrahi dışı yöntemlerle tedavi edilebilmektedir. Tedavinin gecikmesi ile tendon kopması gibi durumlar ortaya çıktığında daha ciddi ameliyatların uygulanması gerekebilir. Bu nedenle ayak bileğinin arka kısmında ağrısı olan hastaların vakit kaybetmeden ortopedi doktoruna başvurmaları önerilir.